Bayır Turpu

Bayır Turpu

BAYIRTURPUBayır Turpu
(Armoracia rusticana ya da (ochlearia armoracia)

Turpgiller familyasındandır. Diğer adları Acırga, Eşek
turpu, Kara turp. Yaban turpu, Yabani kaşkotu.
50-150 cm boylarında, yumru köklü, çok yıllık, kültürü
yapılan bir bitkidir. Ezilip yaralandığında yakıcı bir koku
yayan, ucu sivri, yumurtamsı, ince dişli kenarlı, dalgalı,
boyları bazen bir metreye yaklaşan, saplı, iri yaprakları
vardır. Haziran-temmuz aylarında yaprak koltuklarında
beyaz ya da bazen mavi salkımlar halinde çiçekler açar.
Anayurdu Akdeniz çevresi olmakla birlikte, ılıman
iklime sahip bütün bölgelerde, Avrupa’da, ABD’de ve ülkemizde üretimi yapılır.
Üretim tohumladır, ama kökleri bölünerek ya da kökten alınan kalemle de
yapılabilir. Güneşli alanlara 30 cm aralıklarla ekilir ya da şaşırtılır.
Antikite’den (İÖ 6.-İS 3.yy) bu yana bilinen ve değer verilen bir bitkidir. Eski
Yunan’da afrodizyak olarak kullanılmıştır.
Antik bir oyunda bayırturpuyla ilgili şöyle bir cümle geçer: “Turpun değeri kurşunla, pancarın değeri gümüşle, bayırturpunun değeri altınla ölçülür.” Bayırturpu Musevilerin geleneksel acılı bitkilerinden biridir. Sonbaharda topraktan çıkarılan yumru köklerin dışı sarımsı, içi beyaz ve etlidir. Kök de yaprağa benzer bir koku yayar.
Genel olarak taze ya da salamuraya yatırılmış kökü kullanılır: Tazesi rendelenerek, kurutulmuşu da ender olarak toz halinde. Bu kök kendi halindeyken kokmaz, ama kesilir ya da çizilirse, keskin, ve çok güçlü, göz yaşartıcı, düzensiz bir koku salgılar. 10-20 dakika sonra bu koku yok olur.
Çiğken keskin lezzetli ve hafif acı yaprakları salatalara girer. Sebze olarak pişirildiğinde acılık azalır, hatta kalmaz. Bayırturpu günümüzde yemeklere, salatalara eklenerek kullanılır. Yağlı yemeklerin sindirimini kolaylaştırır. Dana rosto ile bayırturpu sosu çok iyi gider.
Rendelenip balık ve et yemeklerinin üzerine konur.
Yumru kökün bileşiminde glikozit, sinigrin, hardal yağı, C vitamini ve kalsiyum, sodyum, magnezyum gibi mineraller bulunur, iştah açıcı, sindirim kolaylaştırıcı, idrar, gaz ve balgam söktürücü, idrar yolları rahatsızlıklarını iyileştirici, mikrop öldürücü, soğuk algınlığını giderici ve hafif ishal edici etkileri vardır. Bu etkileri elde etmek için yumru kökü rendeleyip yemek ya da bununla çay demleyip içmek gerekir.
Eklem ağrıları için de çiçekli yapraklar ağrıyan yere lapa olarak uygulanır. Rendelenmiş bayırturpu romatizma ağrılarıyla çeşitli cilt rahatsızlıklarına iyi gelir. Sirkesi iştah açar. Bu sirkeyi elde etmek için 5 yemek kaşığı rendelenmiş taze bayırturpu, 1 şişe sirke içine katılır ve iki hafta bekletilir. Sonra günde iki-üç kaşık içilmesi iştah açmanın yanında, sindirimi de kolaylaştırır.
Dikkat, bayırturpunu hamile hanımlarla böbrek sorunu olanlar fazla kullanmamalıdır!

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ