Kadınlar

Doğumla başlayan nişan, bütün Türk­lerde çok yaygın bir gelenektir. Şimdi bu adet yavaş yavaş ortadan kalkmaktadır. Bu, tam bir nişanlılık, yani bir “ön akid” ve evlenme vaadidir. Kuzey Türk destan­larına göre göklerde yaşayan Ak Han ile Kara Han, çocukları için, daha doğma­dan önce söz kesmişlerdi. Aslında bu bir nişan değil, söz kesimi de olabilirdi. “Kertme” sözü, zaten bir akiddir. Her­halde çok eski çağlarda andlaşma, çocuk beşikte iken, beşik üzerine kertme yoluy­la yapılıyordu. Kertme bir yemindir. De­de Korkut Kitabı’nda, şöyle deniliyordu: “Oğuz yiğidinin öykeni (öfkesi) kabardı, kılıcın çıkardı yeri çaldı, kertti”. Dedi ki: “Yer gibi kertileyim, toprak gibi savrulayım, kılıcıma doğranayım, okuma sançılayın, oğlum doğmasın!… Manas des­tanında da yiğit, “yere çapraz (arkı terki) bir çizgi çizdi, bundan sonra da bıçağını kınına koydu”. Bu çok büyük bir yemindir. Beşik kertme nişanların bazı pratik yararları da vardı. Geçen yüzyılda Ulu Yüz Türklerinin gelenek­lerini incelemiş olan Izrastroy’a göre beşik kertme nişanla birlikte, kalın veya mihr andlaşması da yapılıyordu. Araştı­rıcı bunu, “taksitle kalın ödeme” şeklin­de anlamış ve böyle bir ödemenin, vâde­sinin de uzun olduğunu belirtmişti. Kalı­nın vâdesi, kızın 20 yaşına gelinceye ka­dar uzuyordu. Demek ki 20 yaş artık kı­zın son evlenme çağı olarak kabul edili­yordu. Eğer kız 20 yaşma kadar evlen­mezse, kız babası bundan sonra serbest­ti. Yok, daha fazla kaim ödeyene verirse, kız babası cezaya çarptırılıyordu. 20 ya­şına kadar da nişanlılık dönemi devam ediyordu. Aslında bu insanlık, dostluk ve arkadaşlık sözü üzerine kurulmuş bir gelenektir. Krader ise, geri Moğollarla benzeştirerek, bu yemini maddeleştiriyor. Görülüyor ki Türklerin hayvan­cı topluluklarında nişan, kalın andaşmasından sonra ikinci bir akidle baş­lıyor, evlenmeye hazırlık vaadi ile de­vam ediyor ve sonunda bir zarar ve zi­yan dâvasına bağlanıyordu.