Çeyiz

Çeyiz

Çeyiz
Çeyiz gelin gidecek kıza, kızın babası tarafından verilen ağırlıktır. Tabiî ola­rak kızın hazırladıkları da bunun içinde­dir. Kalın ise oğlan ailesi tarafından kız ailesine verilen veya emanet edilen mal veya paradır. Kalın kaybolmaz ve sarfe-dilemez bir depozit gibi görünüyor. An­cak Altaylarm kuzeyindeki geri kalmış Şor Türklerinde olduğu gibî, kızın baba­sı kalını çeyize çevirip, kıza verebiliyor­du. Mal yerine altın çılanca, Anadolu
Türklerinde de durum herhalde böyle gelişmişti. Yani kız, hem babasının ve hem de koca evinin verdiklerine sahip oluyordu. Aslında bu mihre benzer; fa­kat İslâmiyet’teki, mihr değildir. Büyük devlet hayatı yaşamamış Kuzey Türkle­rinin bazı kesimleri kızın çeyizine “ençi” veya “ince” derler. Bu söz geniş anlayışıyla, baba malından kıza ve oğla­na düşen paydır. Araştırıcı Dingelstedt’-in de gördüğü gibi “çeyiz”Orta Asya Türklerinde babasının mirasından kendi hissesine düşen payı, kızın alıp koca evi­ne götürmesidir”. Böylece bazı Türk ke­simlerinde kızın baba mirası ile ilgisi ke­silmiş oluyordu. Ancak çeyiz yaygın ola­rak koca evine saygı için, erkeğin kalı­nından az tutulurdu. Bunun için de son­radan dayı-yeğen kavgalarının ardı ar­kası kesilmez olurdu. Büyük devlet kur­muş olan Türklerde ise çeyizi karşıla­yan söz “şep” idi. Kaşgarh Mahmud’un kitabında görülen bu söz, Batı Anadolu’­da “sepi” şeklinde söylenir. Bü daha,çok bir “dürü” süsleme, donatma veya “donatgu”manasınadır. Bunun içinde, para da vardı. Belki kızın miras hakkı da ba­ba evinde duruyordu. Büyük devlet ku­ran Türklerde eski anlayış, biraz daha yumuşamış ve insanîleşnüştir. Hayvan­cı Kırgız Türklerinde de “sep”, kızın çeyizi ve süsü demektir. Verilen hayvan­lar değildir. “Sepieşmek” ise yardımlaş­ma demektir. Bu düşünce aşağı yukarı bugünkü anlayışımıza yakındır. Orta Asya’daki Küçük Yüz Türkleri ise çeyi­zin bir kısmına “kiyit” yani “giyit” der­ler. Bunlar güveyinin verdiği para ile ya­pılır. Bu gelenek Türkmenlerde de vardır. Ancak Manas Han’ın karısı, ko­ca evine giderken, kendi babasının sürü­lerini talamış ve onları kendi çeyizi say­mıştı. Verilen çeyizi kız herhalde yeterli görmemişti. Şunu söylemek istiyoruz: Türklerde baba malında oğlanların ol­duğu kadar, kızların da payı vardı. Kız koca evine giderken, kendi payını da alıp giderdi. Çeyiz, kızların sahip oldukları bu hak ve hukuktan kaynaklanıyor ve zamanla gelişiyordu.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ