Emziren annelerin memelerinde çocuğun sütü iyi çekememesi veya bebeğin memeden kesilmesiyle süt birikir. Bunun sonucu süt bezleri iltihap yapabilir. Memelerde biriken fazla süt, iltihaba yol açmadan emicilerle alınmalıdır.

Tedavisi:

*  Memeler zeytinyağı ile silindikten sonra, üzerine kaynar suya sokulup çıkarılan karalahana yaprakları konur.

* Bir kaşık ayva çekirdeği, bir bardak suda kaynatılarak lapa haline getirilir, memeler üzerine konur.

*  Ebegümeci yaprak ve çiçekleri sütle kaynatıp lapa haline getirilir, meme üzerine konur.

* Hatmi tohumları ezilir. Su ile lapa haline gelene kadar kaynatılır, meme üzerine konur.

*  Kaynamakta olan bir bardak suya bir kaşık papatya konur, beş dakika kaynatılır. Bu su ile memelere sık sık pansuman yapılır.

*   Ballıbaba gövde ve yaprakları, lapa haline gelinceye kadar suda kaynatılıp meme üzerine konur.

*  Yonca yaprak ve gövdeleri zeytinyağında iyice ezildikten sonra, meme üzerine konur.

*  Buğday kepeği sütle birlikte, lapa haline gelinceye kadar kaynatıldıktan sonra, meme üzerine konur.

Tedavisi:
*  Kudret narı, mide rahatsızlıkları ve ülserlerde etkili olduğu kadar, ba­ğırsak kolitleri için de çok etkilidir, içine az miktarda çörekotu yağı ila­ve edilerek yemeklerden önce alınır.
*  İshal olanlarda sumak ve kekik karışımı da iyi sonuç verir. Aynı mik­tarda kekik ve sumak, toz haline ge­tirildikten sonra günde üç defa, bi­rer tatlı kaşığı bal veya su ile birlikte yutulur.
*  Mazı ve meşe palamudu toz ha­line getirildikten sonra, balla tatlan­dırılarak birer tatlı kaşığı yenir.
Kabızlığı olanlar için:
*  50′şer gr. ebegümeci ve hatmi bir litre suda beş dakika kaynatıldık­tan sonra, günde 3 – 4 bardak içilir.
*  50 gr. damla sakızı toz haline getirildikten sonra, yarım kilo süz­me balla karıştırılır. Bu karışımdan günde üç defa birer yemek kaşığı ye­nir.
*  Bir kavanoza yarısını dolduracak kadar kantaron konur. Üzeri zeytin­yağı ile tamamlanır. Üç hafta sık sık çalkalanarak, güneşte bekletilir. Bu karışımdan, aç karna günde üç defa birer yemek kaşığı içilir

*  Bir bardak suya bir tutam papat­ya konur, on dakika hafif ateşte kay­natılır. Soğuduktan sonra ağız bu karışımla çalkalanır ve gargara yapı­lır.

*  Kara dut şurubu günde 3 – 4 de­fa ağız yaralarına sürülür.

*  Taze böğürtlen yaprakları ağız­da çiğnenir. Hatmi çiçeği veya yap­rakları çay gibi demlenir, ağızda çal­kalanır, gargara yapılır. Udu hindi toz haline getirilir ve boğaza üflenir.

*  Elma sirkesiyle 6 saatte bir gar­gara yapılır

Pamukçuk: Bu hastalığa, Candida albicans adı verilen mantar türünün gelişmesi yolaçar. Salya salgısı az olduğundan ve süt kalıntılarının mayalanması sonucu ağız ortamı asitleştiğinden, süt bebeklerinde sık görülür.

Kreşlerde bir salgın hastalık sonucu antibiyotik tedavisine başvurulduğunda sık sık ortaya çıkar. Normalde biraz kırmızı renkli olan mukozada, küçük beyaz noktacıklar belirir, giderek büyür, düzensiz, kabarık, deriye tutunan, kaymaksı pullar haline gelir, daha sonra da sararır, kurur ve düşerler. Ateş yoktur, ama beslenme güç ve ağrılıdır.

Tedavide hastalıklı bölgeye karbonatlı su, hattâ mantar ilacı sürülür; nistatin verilir.

Öteki ağız iltihapları: Dişlerin çıkışı enfeksiyonları kolaylaştırır. Temizlik kurallarına uymamak ve diş çürükleri de enfeksiyona uygun ortam hazırlar. Yukarda sayılanların dışında da çeşitli ağız iltihapları vardır-.

— kızartılı, hattâ kanamalı iltihaplar;

— impetigonun (çakmak hastalığının) ağız yerleşiminin devamı olan iltihaplar;

— yaralaşmalı iltihaplar.

Bunlar arasında aftları da saymak gerekir. Aftlar, nedenleri henüz iyi bilinemeyen, sarımsı renkli, yüzeysel yaralardır, çevrelerinde acı veren, kırmızı renkli bir kan toplanma bölgesi oluşur.

Hastalık etkeni stafilokoktur. Muayenede dış kulak yolunun irin dolu olduğu görülür, ağrı şiddetlidir, ateş ve lenf düğümü büyümesine bazen raslanır, bazen raslanmaz.

İltihap tepkisi (ateş) yoksa, tedavi yereldir (damla, merhem); ateş ve bol miktarda irinli akıntı varsa, yerel tedaviye ek olarak aspirin ve genel antibiyotik tedavisine başvurmak gerekir.

İvegen orta kulak iltihapları: Çoğunlukla, önce bir burun-boğaz iltihabı ya da nezle görülür. Yaz aylarında yüzerken de hastalık kapılabilir. Ayrıca, nedenler arasında sürekli burun çekmek ya da şiddetli sümkürmek sayılabilir. Süt çocuklarında sırtüstü çok uzun süreli yatış da, hastalık etmenleri arasındadır.

Hastalığa yolaçan etkenler bakterilerdir (stafilokok, streptokok).

Nezleli çocuğun kulaklarından birinde apansızın ağrı belirir; ateş 39-40°C’a yükselir. Kulak iltihabı bazen ağrısızdır, bazen de süt çocuğu aralıksız ağlar: Bu durumlarda, kulak zarları sistemli biçimde muayene edilmelidir.

Kulak iltihabının 3 evresi vardır:

— başlangıç aşırı kanlanma ve serum toplanmalıdır; kulak zarı çok kırmızı bir renk alır;

—  sonra irin toplanmaya başlar (irinli dönem); yerleşmesi 24 saat ister;

— hiç bir tedavi uygulanmazsa, kulak zarı kendiliğinden delinerek önce hafifçe kanlı, daha sonra doğrudan doğruya irinli akıntı gelmeye başlar; akıntı dış kulak yolundan gelir.

Kulak iltihabı ilk evrede, herhangi bir tedavi olmaksızın kendiliğinden de geçebilir.

Gene de, enfeksiyon hızla ilerleyebileceğinden, genel bir antibiyotik tedavisine başvurmak daha iyi olur. Sonraki evrelerde, antibiyotik tedavisi mutlaka uygulanmalıdır. Kulak-burun-boğaz hekimleri, sistemli olarak irinli aşamada kulak zarını delerler (parasentez); çocuk hekimleriyse daha titiz davranır, ancak çok şiddetli ağrılarda bu çareye başvururlar. Antibiyotik tedavisi, durumun ciddiliğine göre 8-15 gün (ortalama) sürdürülür ve ancak kulak zarları denetlendikten sonra kesilir. Kulak iltihabının 3 haftada iyileşmesi gerekir.

Tedavi sayesinde ihtilatlara giderek daha ender Taşlanmaktadır; başlıcaları şunlardır:

—  tekrarlamalar: Sık raslanır (yutak bademciklerinin alınması ancak geçici bir iyileşme sağlar) ve bazen kalıcı izler bırakabilir (kulak zarı delinmesi, bir ölçüde işitme yitimi);

—  şakak kemiğinin mememsi parçası iltihabı (mastoyidit): Antibiyotikler kullanılmaya başlanmasından bu yana, belirtileri değişmiştir; çoğunlukla fazla belirti vermez, genel belirtiler de, kulak muayenesinde bulunan özel belirtiler de pek açık değildir. Kulak iltihabı uzuyor, bir türlü geçmiyorsa, çocuğun kilosunda artış olmuyor ya da düşme oluyorsa, mide ve barsak bozuklukları varsa, şakak kemiğinin mememsi parçası iltihabı akla gelmelidir.

Cerrahi girişim genellikle önemli bozunlara yolaçar; ameliyat sonrası dönem uzun ve güçtür; çoğunlukla, ameliyatın birkaç kez tekrarlanması gerekir.