Kaza, kavga, hayvan ısırması ve ameliyat gibi sebeplerle derinin, altındaki kemik, kas veya yağ dokusunu ortaya çıkaracak biçimde açılmasına yara denir. Yaraların önemi o kesimdeki organların faaliyetine, mikroplanma olup olmayışına ve zedelenen kısmın genişliğine göre değişir. Küçük yaralanmalarda kanı dindirmek için yara üzerine pamuk bastırılır, üzerine oksijenli su dökülür ve sarılır. Kan dindikten bir müddet sonra aşağıdaki bitkisel formüller uygulanır.

Büyük yaralarda ise, yara üzerine pamuk veya temiz bir bezle tampon yapıldıktan sonra, hemen en yakın sağlık kuruluşuna gidilmelidir.

Tedavisi:

*  Yara üzerine veya yaralanmış bölgeye, kudret narının zeytinyağlı karışımı sarılır. Yaralanmış

bölgeye veya yara üzerine kantaron yağı konur ve yara bağlanır. Yara veya yaralanan bölge balla sarılır. Yaralı bölgeye bir miktar susam yağı ile aynı miktarda çörek otu yağı karışımı sarılır.

*  Biberiye yaprak ve çiçekleri lapa haline gelene kadar suda pişirilir ve yara üzerine sarılır. Sinirli ot kaynar sudan geçirilir ve yara üzerine sarılır.

*  100 cc. suya, 50 gr. taze ısırgan otu konur, lapa haline gelene kadar pişirilir ve yara üzerine konur.

*  Kaynamakta olan 100 cc. suya, 10 gr. mersin yaprağı konur, beş dakika pişirilir, sonra süzülür. Yaralar bu suyla silinir, pansuman yapılır. Pişen mersin yaprakları, zeytinyağı ile karıştırılarak lapa haline getirilir ve yara üzerine sarılır.

*  Ebegümeci yaprak ve çiçekleri zeytinyağı ile ezilerek lapa haline getirilir ve yara üzerine konur.

*  Böğürtlen yaprakları toz haline getirilir ve yaraya serpilir.

*  Bir kavanoza bir miktar çimen konur, üzeri örtülecek kadar zeytinyağı ilave edilir. Üç hafta, güneşte çalkalanarak bekletilir. Elde edilen yağ, yara üzerine sürülür.

* Kiraz veya erik ağacının zamla sütte kaynatılarak eritilir. Bir gazlı beze emdirilerek yara üzerine konur.

*  Bir litre suya, 100 gr. semizotu konur, beş dakika kaynatılır, yara bu suyla temizlenir. Pişen semizotu zeytinyağı ile karıştırılır ve yara üzerine sarılır. Akgünlük toz haline getirilerek yaraya serpilir. Akgünlük zeytinyağı ile ezilerek merhem yapılır ve yaraya sürülür.

*  Hurma yaprakları toz haline getirilir ve yaraya serpilir veya balla karıştırılarak merhem yapılır ve yaralara sürülür. Reyhan yaprakları toz haline getirilir ve yaraya serpilir veya zeytinyağı ile karıştırılarak merhem yapılır ve yaralara sürülür.

*  Vücut içindeki yaralar için, bal sütle karıştırılarak şerbet haline getirilir ve içilir.

*  Nergis çiçeği kökleri toz haline getirilir ve yaralara serpilir veya zeytinyağı ile karıştırılarak merhem yapılır ve yaralara sürülür.

Yanık insanoğlunun en sık karşılaştığı tehlikelerden biri olup, organizma üzerinde pek çok olumsuz etki bırakan ciddi kazalardandır. Yanıklar hafif ve ağır olmak üzere iki ana bölüme ayrılır. Toplam vücut yüzeyinin % 10′undan daha küçük bir parçasını etkileyen ve bu etkiyi derinin ancak yüzeysel kesiminde gösteren yanıklara hafif yanık denir. Bu yanıklarda yanan yer soğuk suya ba-, tınlır ya da batınla-mayacak bir kesimse buzlu suya batırılmış pamukla silinir. Böylece derideki yanmadan doğan zarar azaltılır.

Ağır yanıklarda yağ ve merhem sürme yoluna gitmeden, hasta hemen en yakın hastaneye götürülmelidir. Yanıklarda tıbbi tedavinin yanında bitkisel tedaviye de başvurulur. Yanığın iz bırakmadan tedavi edilebilmesi çok önemlidir.

Tedavisi:

* Yanık tedavisinde en şifalı bitkisel ilaç kudret narı yağıdır.

Bitkisel ilacın yapılışı: Bir miktar kudret narı zeytinyağı içinde bekletilir, alt kısımda biriken kudret narı suyu atıldıktan sonra kudret narı ile zeytinyağı iyice karıştırılır. Güneşte üç hafta, sık sık karıştırılarak bekletilir, sonra bir tülbentten süzülür. Elde edilen yağ yanığa sürülür, ayrıca kudret narı deri üzerine yayılır ve yanık sarılır.

*   Bir kavanozun yarısına kadar kantaron çiçeği konur, üzeri tamamen zeytinyağı ile doldurulur. Üç hafta güneşte, sık sık çalkalanarak bekletilir. Bu yağ, sabah ve akşam gazlı beze emdirilerek, yanık üzerine konur.

*   Bir miktar kireç suyu ile aynı miktar zeytinyağı iyice karıştırılır ve yanık üzerine sürülür. Marul yapraklan kaynar suya sokup çıkarıldıktan sonra, zeytinyağı ile lapa haline getirilir ve yamk üzerine konur.

*   Yanıklar üzerine sabah akşam yumurtanın beyazı sürülür Ateş yanıklarına ilk anda, hemen sürülmeli. Ateş yanıklarına sirke sürülmesi de şifa vericidir.

*  Güneşten kaynaklanan yanıklar için, bir miktar susamyağı ile aynı miktarda bademyağı iyice karıştırılır, üzerine yumurta akı eklenir, yeniden karıştırılır ve sürülür.

Deri kabarcıklarının büyümesi sonucu, deride meydana gelen ve normal epitelyumla kaplı yeni dokuya siğil adı verilir. Genel olarak yuvarlak ve küçüktür. Derinin çeşitli kısımlarında ortaya çıkabilir. Yaşlılık siğili, sert siğil ve düz siğil olmak üzere üç ayrı türü vardır. Sert ve düz siğillere bir virüsün sebep olduğu düşünülmektedir. Siğiller zararsız olup, daha çok el parmaklarında görülür, bir süre sonra da kendiliklerinden yok olurlar. Siğillere karşı aşağıdaki bitki formülleri uygulanır. 

Tedavisi:

*  Taze incir yaprağının sapından çıkarılan sıvı, sabah – akşam siğil üzerine sürülür. Sütleğen bitkisinin gövdesi kırılarak elde edilen sıvı, siğil üzerine sürülür.

*  Bir miktar soğan yakılır, külü sirkeyle karıştırılarak lapa haline getirilir, siğil üzerine konur.

*   Siğiller, gümüş nitrat kalemle yakılarak yok edilir.

*   Çörek otu toz haline getirilir. Bal ve sirke ile karıştırılarak merhem kıvamına sokulur ve siğil üzerine sürülür.

*  Bir baş soğanın robotta suyu çıkarılır. Elde edilen suyun içine bir miktar tuz konur. Günde 3 - 4 defa siğile sürülür.

*  Siğil, ibrişim iplikle boğulacak şekilde bağlanır. Siğil düşene kadar ibrişim sökülmez.

Tedavisi:

Bunun için aşağıdaki bitki formülleri kullanılır.

* Bir tencere suya bir avuç buğday kepeği konulduktan sonra on beş dakika kaynatılır. Elde edilen suyla kaşınan yerler silinir veya pansuman yapılır.

* Kaynamakta olan yarım litre suya, 20 gr. şahtere konur, beş dakika kaynatılır. Elde edilen su balla tatandırılarak, günde 3 4 çay bardağı içilir.

* Bir avuç beyaz lahana 3 bardak suda iyice pişirildikten sonra, suyu ile kaşınan yerler silinir veya pansuman yapılır.

* Kaynamakta olan yarım litre suya, bir yemek kaşığı hatmi yaprağı ve tohumu konur, beş dakika daha kaynatılır. Bu su ile kasman yerlere pansuman yapılır.

* Kasman yerler sirke ile silinir veya kaşınan yerlere sirkeye batırılan yeşil erik sürülür.

* Vücut menekşe çiçekleri ile ovulur.

*  50 gr. demirhindi on bardak suda ezildikten sonra, tülbentten süzülür, içine 3 – 4 adet karanfil çiçeği konur. Hafifçe ısıtıldıktan sonra yeniden tülbentten süzülür. Sabah 2 -3 saat kadar bir şey yemeden beklendikten sonra karışımdan birer kahve fincanı içilir.

* Kaynamakta olan yarım litre suya, 10 gr. kara halile ile 20 gr. şahtere konur, birkaç dakika daha kaynatılır. Balla tatlandırılan karışımdan günde üç defa birer çay bardağı içilir.

*  Suyla birlikte nohut büyüklüğünde sarı sabır yutulur.

Bazı ciltlerde, deterjan veya bazı kimyevi maddelerden meydana gelen yara, sulanma veya kaşıntılar meydana gelebilir. Mümkün oldukça, bunlara sebep olan maddelerden uzak durulmalı, ekşili, biberli, do­matesli ve salçalı gıdalar yenmemelidir. Ayrıca aşağıdaki bitki karışımları kullanılmalıdır.

* Bir avuç beyaz lahana 3 – 4 bar­dak suda pişirilir. Yaralı veya kaşıntı­lı organlar bu suya sıcak olarak so­kulur, 20 – 30 dakika içinde bekletilir.
* Bİr miktar kara lahana süt içinde kaynatılarak lapa haline getirilir ve yaralı bölgenin üzerine bağlanır.
günde 2 – 3 defe şap sürülür. Orta­sından ikiye kesilen yeşil erik, sirke­ye veya tuza batırıİarak kaşıntılı yere sürülür.
* Bir miktar mazı havanda dövü­lerek toz haline getirilir, sonra da 100 cc. sirkeye 10 gr. konur. İki gün çalkalanarak bekletilir. Sabah ve akşam, yaralı veya kaşıntılı yere sürülür.
* Bİr kaşık ayva çekirdeği havanda iyice ezilir. Sonra da bir çay bardağı suda lapa haline gelene kadar kayna­tılır. Yaralı veya kaşıntılı yere sürülür.
* Şikayet edilen bölge üzerine

Egzama, allerjik hastalıklardan sayılmakla birlikte irsi etkenlerle, mide bağırsak hastalıklarına yol açan bazı toksik maddeler sebebiyle de meydana gelebilir. Şeker hastalığı ve şişmanlık hastalığa yol açan iç etkenler de mayasıla sebep olabilir. Dış etkenler ise mikroplar, çarpmalar, asalaklar, deterjanlar, kimyevi sabunlar, kimyevi bazı maddeler, güzellik krem ve sabunları, güneş ışını, aşırı soğuklar, kimyasal atıklar gibi pek çok faktördür. Kaşıntı, kızartı ve sivilce ile ortaya çıkar.

Egzaması irsi olan kimseler ekşili, biberli, fazla tuzlu ve acılı gıdalara karşı dikkatli olmalı; domates, turşu, çikolata ve yağda kızarmış besinlere karşı mesafeli durmalıdır. Yağlı etler ve balıklar, konserve yiyecekler yenmemeli, bol sebze ve meyve yemeye ağırlık verilmelidir.

Tedavisi:
*  ikişer avuç buğday ve yulaf kepeği bir teneke suya konur ve yarım saat kaynatılır. Egzamalı yerler bu su içinde yarım saat tutularak pansuman yapılır.
*  100 gr. meşe kabuğu ile 100 gr. çam yaprağı iki litre suda kaynatıldıktan sonra bu su ile pansuman yapılır. Bu karışım sulu egzama üzerinde daha etkilidir.
*  Yeşil erik kesilip sirkeye batırıldıktan sonra egzamalı yere sürülür.

*  50 gr. sarı sabır toz haline getirilir, yarım kilo balla karıştırılarak macun yapılır. Günde üç defa, aç karna birer kaşık yenir.
*  Kaynamakta olan bir litre suya, 50 gr. karabaş otuyla 5 gr. şahtere konur, beş dakika kısık ateşte demlenir. On beş dakika bekletilir, sonra süzülür. Balla tatlandırılarak günde üç bardak içilir.

*  Kaynamakta olan iki litre suya, 20 gr. ravent çini, 30 gr. papatya, 30 gr. hünnap ve 50 gr. kuru üzüm konur. On dakika kaynatıldıktan sonra tülbentten süzülür. Günde üç defa, yemeklerden önce birer bardak içilir.

* Ardıç katranı doğrudan veya yarı yarıya zeytinyağı ile karıştırılarak egzamalı bölgeye sürülür. Vücut 3 -5 saat sonra defneli sabunla yıkanır.

* Sıcak olarak demir suyu içine girilir. Kaplıca suyu gibi içinde yarım saat kalınır.

* Kudret narı meyvesi ezilerek bir kavanoza konur. Bir süre sonra, kavanozun altında donuk beyaz renkte biriken sıvı, egzamalı yerlere sürülür.

*  20 gr. sinameki yarım litre sirke içine konulduktan sonra beş dakika kaynatılır, sonra süzülür, egzamalı yerlere sürülür.

* Ballıbaba çiçek ve yaprakları suyla kaynatılıp lapa haline getirildikten sonra, biraz zeytinyağı eklenerek merhem kıvamına sokulur, egzamalı yerlere sürülür.

*  50 gr. kına ile 20 gr. nışadır tozu, 150 gram balla karıştırılarak merhem haline getirilir, egzamalı yerlere sürülür.

*  Bir fincan ayva çekirdeği havanda iyice ezildikten sonra üzerine 100 cc. su konularak kaynatılır.

Genellikle ellerde ve ayak baş par­maklarının eklemlerinde görülür. Kalıtsal olmakla birlikte, eklem ze­delenmeleri, beslenme zorlukları, ameliyatlar ve bir takım stresler de damlaya yol açabilir. Alkol alanlarda ve çok kırmızı et yiyenlerde de bu hastalığa rastlanır. Hekim tedavisi yanında aşağıdaki bitki formülleri uygulanır. Tedavisi için bol tahıl yenilir ve sıvı tüketilir.

Yağlı, sivilceli, kuru ve karmaşık yapıdaki ciltler, değişik metotlarla vücuda uygun hale getirilir. Genellikle cildi güzelleştirmek ve yenilenmesini sağlamak için kozmetik denilen bir takım bileşimler kullanılır. Bunların sentetik maddelerle yapı­lanlarına dikkat edilmelidir. Zira bi­lim adamları, cilt kanserlerinin art­ma sebepleri araşma bunların da gir­diğini belirtmektedir. Bu bakımdan doğal kozmetik maddeler, çok daha güvenli ve sağlıklıdır.
Son yıllarda, hanımlar tarafından yüzlerce seneden beri güvenle kulla­nılan doğal bitkisel maddelere çok hızlı bir dönüş başlamıştır. Bunlardan krem, buhar veya maske tarzında ve çok çeşitli şekillerde istifade edilmektedir.

Yağlı ve kum ciltleri siler ya da te­mizlerken, yüzde yüz doğal sabun­lardan, mesela zeytinyağlı sabunlar­dan istifade edilmelidir. Bazı sivilceli ciltlerde kükürtlü ve katranlı sa­bunlar kullanılır. Yağlı ciltlerin kekik, kura ciltlerinse gül suyu Üe si­linmesi gerekir. Karma t tler için ise gül ve kekik suyu karışımlar); ise kul­lanılır.
Cilt bakımı için, bağımsız bir ki­tap yazılabilecek kadar çok bitki for­mülü bulunmaktadır. Bizler burada sadece bir kısmı ile yetineceğiz.

Deride görülen çeşitli belirtiler, çocukta alt derinin kılcal damarlarında dolaşım bozukluğu belirtisidir. Yerel tedavi bozunları etkilemez; genel alerji tedavisi (histamin salimini engelleyici ilaçlar ve kortizon türevleri) gereklidir.
Kurdeşen çeşitli biçimlerde görülür. Bir çocuk hastalığı olmamakla birlikte, çocuklarda da sık raslanır.

Kurdeşen: Kurdeşen plağı, deride pembe ya da beyaz renkli bir kabartıdır. Bu ödemli küçük deri çıkıntısının çevresi de pembe bir renk alır; 2-3 sra çapında olan kabartının kenarları düzensiz ve açıkça kırmızıdır. 24-48 saat sürer ve iz bırakmadan yiter.

Kurdeşen kabartılarının sayısı çok değişken olabilir (2-200). Kabartılarla birlikte ateş, eklemlerde ağrılar (bazen çok şiddetli), lenf düğümlerinde iltihaplanma ve şiddetli ağrı da görülebilir. Hastalığın soluk borusunu, gırtlağı ve gırtlak dilini de etkilemesinden (ödem) korkulur.

Apansız ve ciddi bir soluk alma güçlüğü baş gösterebileceğinden, kurdeşen kabartısıyla birlikte yalın bir öksürük bulunması bile- anlamlı kabul edilir ve acil tedavi gerektirir. Çikolata, midye, ıstakoz gibi bazı besinler, ateş düşürücü ve ağrı kesici ilaçlar, bazı kimyasal maddeler, hatta sıcak, soğuk gibi fiziksel etmenler, kurdeşeni başlatabilir.

Prurigo: Derideki kılcal damarlarda alerji kökenli aynı bozukluğun belirtisi olmakla birlikte klinik görünümü farklıdır. Kabartılar çok daha küçük (4-8 mm), tümü aynı biçimde, sivri, sert ve çok kaşıntılıdır.

Genellikle bacaklarda ve önkollarda yerleşir. Kurdeşen kabartılarıyla aynı genel ve solunum sistemi ihtilatlarına yolaçabilir.

Lyell sendromu: Deri alerjilerinin en ciddi biçimi olan Lyell sendromunun nedeni, çoğunlukla ilaçlardır.

Deri gevşer ve son derece ivegen bir doku ölümü gösterir- birkaç gün içinde, deri geniş tabakalar halinde kalkarak ciddi yanık görüntüleri ortaya çıkarır. Alerjiye neden olan başlıca ilaçlar, sülfamitler ve fenolftaleindir. Ciddi yanıklarda yapıldığı gibi, çocuğu mikroplardan arındırılmış odada yeniden canlandırmaya (reanimasyona) almak gerekir.

Yiyecekler, evcil hayvanlar, çiçek lastik eşya, hatta sıcak ya da soğuk, kısaca günlük hayata karışan her şey, allerjiye sebebiyet verebilir. Allerji vücu­dun yukarıda sayılan etkenlere aşırı tepkisi olarak açıklanabilir. Bu tepkiler, kaşıntı ve astım şek­linde görülebildiği gibi saman nez­lesi ve egzama şeklinde de ortaya çı­kabilir.

*  Kanlamakta olan 100 suya, 5 gr. şahtere atıldıktan sonra, kısık ateşte beş dakika demlendirilir. Bu sıvı yarım saat sonra süzülür, balla tatlandırılarak günde 2 – 3 bardak içilir.

*  Kaynamakta olan 100 cc. suya, 10 gr. yapışkan otu konur, birhat birikmesidir. Genç erkeklerin enselerinde zaman zaman oluşan çı­banlar veya parmağa bir cisim battı­ğında meydana gelen İltihaplanma günlük hayatta sık görülen apseler­dir. Apse daha ziyade deride ve deri altında oluşur. Bunlar sadece ağrıya yol açmaz, hayati tehlikeye de sebep olabilir.

Derideki apselerin İğne ile delinmesi veya tırnakla sıkılıp patlatılması mikrobun yayılmasına yol açar. Bundan şiddetle kaçınılmalıdır, Kıl ve ter bezlerinin bulunduğu bölgeler daima temiz tutulmalıdır. Çıbana, olgunlaşmasını temin ede­cek bitki lapaları konulmalı, cerahati usulünce akıülmalıdır. Ayrıca bünye güçlendirilmelidir. Bitki çayları içil­mesi tavsiye olunur.

Tedavisi:
*  1 – 2 adet incir sütle kaynatılarak ezilir ve lapa haline getirilerek çıban üzerine konur.
*  Bir miktar hatmi yaprağı ve çiçe­ği suda ezilerek lapa haline getirilir, çıban üzerine bağlanır.
*  Bir miktar çam sakızı ile eşit miktarda balmumu su banyosunda yumuşatıldıktan sonra birbirine ka­rıştırılır, çıban üzerine sarılır.
*  Bir kaşık keten tohumu ezilir. Yarım bardak suda kaynatılarak lapa haline getirilir, çıban üzerine konur,
* Bir baş kuru soğan külde veya fi-rında pişirildikten sonra zeytinyağı ile karıştırılarak lapa haline getirilir, çıban üzerine satılır.<

— bedenin sürtünme etkisinde kalan bölgelerinde (boyun, bel) sıvı dolu büyük kesecikler oluşması;

— yeni doğmuş bebeğin teninin çok kırmızı olması.

Bu hastalıklar özellikle 2 biçimde gözlenir:

— başat otozom biçim: Deride, sıvı dolu büyük kesecikli yalın bir yıkım yapar; ergenlik çağma doğru iyileşir;

— çekinik otozom biçim: Geleceği çok daha kötüdür; kabarcıklar iyileşirken bazen kistli yara izleri bırakırlar (hastalığın tırnakları etkilemesine çok sık raslanır); bazen de, deride aynı klinik belirtiler izlenir, ama yanakların iç yüzlerinde, dilde, yutakta ve yemek borusunda da bozunlar görülür. Bu biçim, yaşamı tehlikeye sokabilir.

Nedenler: Bazı bebeklerde bu hastalığın yerleşmesine uygun bir duyarlık bulunduğunu kanıtlayan çeşitli öğeler vardır:

— kalıtımla ilgili öğe: Aynı ailenin bireylerinde astım, alerji kökenli nezle, Quincke ödemi, egzama ya da kurdeşen görülmesi (bazen, aynı kişide bu hastalıkların tümüne birden raslanır);

— kan sayımında eyozinofil yüksekliğiyle yansıyan biyolojik öğe-,

— daha özgül alerji testlerinin pozitif çıkması. Alerji yapan etkenlerin bulunması bazen son

derece güçtür. Etkenler bazen besin, bazen başka kökenli, çoğunlukla da birkaçı biraradadır.

Teşhis: Hastalık genellikle yaşamın ilk yılı içinde başlar ve deriye kırmızı bir görünüm verir. Bozunlar bazen sızıntılı, bazen kesecikler biçimindedir; kurumuş halde soyulan, incecik deri parçacıkları görülür; bozunlar kaşıntılı ve hafifçe ödemlidir.

Bu egzamanın yerleşme biçimi de niteleyicidir-Yüzün alın bölgesinde, yanaklarda ve çenede yer-alır, ama doğal deliklerin (ağız, burun, gözler) çevresine ve saçlı deriye ulaşmaz. Buna karşılık, bazen apansızın ellere ya da özellikle dirsek, bilek, diz gibi büklümlere sıçrar; hattâ saçlı deri ya da gövdeyi sarabilir.

Kulak kepçesinin alt bölümünde yeralan bir çatlağa da raslanabilir.

Evrim: Değişken süreli nöbetler halinde ilerler; çoğunlukla belirli bir neden olmaksızın, ağırlık eğrisinde değişmeler ve hafif ateş nöbetleri gözlenir. Çocuk, genellikle 18 ayda iyileşir; ama bu süre 1-2 yılı da bulabilir. Egzamanın yerini başka alerji belirtileri (nezle, soluk borusu-bronş iltihabı; özellikle de astım) de alabilir.

Görüldüğü gibi, egzama, katlanması güç, ama zararsız bir hastalıktır. Bununla birlikte, 2 özel ih-tilatı tehlikelidir:

— nedeni henüz bilinmeyen solukluk-yüksek ateş sendromuyla nitelenen ivegen egzama;

— Kaposi’nin suçiçeğine benzer döküntüsü: Çocuğun yüzü apansızın sıvı dolu keseciklerle kaplanır; daha sonra bunlar sertleşerek rengi siyaha çalan kabuklar oluştururlar. Hastanın ateşi 40°C’a kadar yükselir. Genellikle, egzamalı kişilerde ilk kez uçuk virüsü enfeksiyonunun görülmesiyle ya da çiçek aşısı yapılmasıyla oluşan tehlikeli bir hastalıktır.

Tedavi Kaşınmayı azaltma: Kaşınmayı azaltmak için çeşitli maddelerden yararlanılabilir:

— kortizon içeren kremler, yalnızca egzamanın yerel olduğu durumlarda kullanılabilir; etkilidirler, ama sağladıkları iyileşme kısa sürelidir; enfeksiyonları da kolaylaştırabilirler; ayrıca derinin ilacı büyük ölçüde emmesi olasılığı da vardır;

— çeşitli merhemler (çinko oksitli).

Enfeksiyon eklenmesinden koruma: Çeşitli önlemler alınabilir:

— bozunlarm bazı sular (rivanol, asit borik) ya da çok yağlı sabunlarla (asitli sabunlar öğütlenmez) temizlenmesinden sonra, Goulard suyu (eau de Goulard);

— hafifçe permanganatlı suyla banyodan sonra, gümüş nitratla bozun bölgelerine hafif hafif dokunmak (hastalığın yaygın ve sızıntılı biçimlerinde bazen yararlı olabilir).

Huzursuzluğu ve kaşıntıları yatıştırmak için, bazen hafif yatıştırıcılara da başvurulur.

Aşı sorunu: BCG aşısı her zaman yapılabilir. Hastalığın ilerleyici döneminde çiçek aşısı yapılmamalıdır. Hattâ, yakın çevreden birine bu aşı yapılmışsa, egzamalı çocukla temasını kesmek gerekir. Bu, çiçek aşısının çocuklara çok erken (egzama 3 aylıktan başlayarak yerleşebileceğinden, çocuk 3. ayma girmeden önce) yapılması gereğini kanıtlamaktadır.

Çocuk felci aşısında da sakmımlı davranılmalı, seyreltilmiş aşı iğneleriyle çocuğun katlanma gücü değerlendirilmelidir. Boğmaca aşısı için de durum aynıdır.

Egzamalı süt bebeklerine kuşpalazı ve tetanos aşıları yapılmasının sakıncası yoktur.