Anason

Özellikleri

Yunanistan ve Mısır’da kendiliğinden yetişen bu bitki, antik çağdan ben baharat olarak kullanılmakta ve şifalı bir ot olduğundan özel olarak da yetiştirilmektedir.

Hır yıl yasayan bir bitki olup açık yeşil ve tüylü yaprakları, beyaz çiçekleri olan anason, 1 metre kadar uzayabilir. Mart sonu, nisan başından itibaren ekilebilir. Daha önce ekilmesi, tohumlan dona karşı dayanıksız olduğundan tavsiye edilmez. Anason tohumu karanlığı sevdiği için, ekilirken toprakla cok iyi bu şekilde örtülmelıdır. Fidelenme süresi, yaklaşık A haftadır Anason en çok yılda bir, aynı yerde tekrar ekilmelidir. Tohumlar sadece sıcak, güneşli bir yerde sağlıklı gelişir.

Kullanılan Bitki Bölümleri

► Tohumları

Etkisi

► Anason, kuvvet ve ısı verir. Meyveleri tüm vücut fonksiyonlarını harekete geçirir, vücut salgılarını arttırır, kalbin çalışmasını destekler, nefes alışverişini rahatlatır, vücudun enfeksiyonlara karsı direncini ve sinir hücrelerinin performansını arttırır. Bu sebeple, safra kesesi ve karaciğer hastaları mutfakta bolca ana son kullanmalıdır.

► Sindirim şikayetlerinde, gaz sıkıntısı ve koliklerde rahatlamaya yardımcı olur.

► Ağız kuruluğundan şikâyet edenler, 15 dakika kadar anason çiğnerlerse tükürük salgılarının arttığını fark ederler.

► Uzun süren inatçı öksürüklerde ve solunum yolları enfeksiyonlarında anason, söktürücü ve aynı zamanda rahatlatıcı etkisi sebebiyle tavsiye edilir. (Anason bronşlardaki solunum yolları tüylerinin fonksiyonunu kuvvetlendirir.)

► Uyarıcı etkisi sebebiyle, migren ve genel olarak yorgunluğa iyi gelir.

► Emziren annelerde süt arttırıcı etkisi vardır.

► Anason yağı, mideyi kuvvetlendirir ve kesme şeker üzerine 2-6 damla damlatılıp yenildiğinde mide kramplarını dindirir.

► Bitlere ve uyuza karşı anasonlu bir krem de yapabilirsiniz. Bunun için 1 birim anason yağı, 10 birim vazelin veya zeytinyağı ile karıştırılıp kullanılır.

Dikkat: Aşırısı zararlı olduğu için çok yoğun maruz kalınmamalıdır. Bu nedenle ölçülere çok dikkat ediniz.

Şekerli ve baharatlı tadı sebebiyle anason; hamur işlerinden soslara, salatalardan sebzelere, tatlılardan likörlere kadar çok çeşitli alanlarda kullanılabilir. Mürdüm eriği marmeladı, meyve salatası ve havuç, bir tutam anasonla ayrı bir tat kazanır.

Kokusunu daha da güçlendirmek isteseniz kullanımdan hemen önce öğütmeli veya ezmelisiniz. Sağlığınıza destek olması için, basit bir anason kürü yapmak isterseniz pişirdiğiniz hamur işlerine ve marmelatlara bir miktar anason tohumu katmanız yeterli olacaktır.

• 4 tatlı kaşığı zencefil 2 su bardağı badem

• 5 çorba kaşığı bal

• 2 su bardağı fındık

• I/2 kg tam buğday unu

• 3 çorba kaşığı tarçın 120 g maya

Amel Otunun Özellikleri

Amel otu, antik çağdan beri sevilen bir bitkidir. Kan dostu olan bu bitkinin Latince ismi de bu özelliğinden ileri gelmektedir. “Sanguis” Latince “kan”, “sorbere” de “höpürdeterek içmek” demektir; Sangri-sorba minör yani, amel otu, vücuttaki kanamaları durdurur.

Amel otu, Avrupa topraklarında kendiliğinden yetişen, uzun ömürlü bir bitkidir. Otsu, koyu yeşil yaprakları toprakta, içinden çiçekli saplar çıkan bir çelenk oluşturur. Yuvarlak çiçeklerinin zarif, yeşil bir rengi vardır ve her bir küçük çiçeğin içinden kırmızı, tüylü çiçek yaprakları çıkar.

İlkbaharda ekilir. Daha sonra yaşlı çubukların bölünmesiyle çoğalırlar. Saksıda da sorunsuz bir şekilde yetiştirilebilir.

Genç yaprakları çiçeklerine kadar toplanabilir, ancak kurutmak için uygun değildir. Bitki çiçek açtıktan sonra, yapraklan toplanmaz ama sonbaharda kökü çıkartılıp kurutulabilir. Böylece, mükemmel bir çay yapmak için gerekli malzemeyi elde etmiş olursunuz.

Amel Otunun Kullanılan Bitki Bölümleri

► Yaprakları

► Kökü

► Amel Otu, özellikleriyle hem şifalı bir bitki hem de hastalıkların iyileşmeyi destekler ve mikropların yok olmasını sağlayan bir bitki türüdür.

“Cevize benzeyen tadıyla salataların, sebze çorbalarının, yumurta salatasının ve sebzeli güveçlerin tadına tat katar. Bunun yanı sıra, tek başına bir sebze olarak da yenilmesi çok faydalıdır.

İlkbahar Salatası

• l Frenk saIatası

• 3-5 yaprak ince kıyılmış civanperçemi

• 1 parça yabani hindiba yaprağı

• 1 parça marul

• sirke ve yağ

• 1 çorba kaşığı kıyılmış amel otu

Hepsini iyice karıştırın, üzerine üzüm sirkesi ve zeytinyağı dökün, arzu erseniz biraz hardal da ilave edebilirsiniz.

Amel Otlu Omlet

• 200 o çökelek

• 2 çorba kaşığı un

• 2 yumurta sarısı

• tuz ve karabiber

• 2 çorba kaşığı ince kıyılmış amel otu

• 2 yumurta akı

• ayçiçek yağı

Bu karışımı kuruması ve süzülmesi için bir süzgece koyun. unu, yumurta sarılarını ve çökeleği karıştırıp tuz, karabiber ve amel otunu ilave edin. İki yumurta akını kar hâline gelene dek tavada karışımınıza yedirin. Karışımdan her defasında bir yemek kaşığı alıp hafifçe bastırarak tavaya yayılmasını sağlayın. Tersini çevirmeden önce, tavaya biraz daha yağ ilave edin.

Bu altın sarısı amel otlu, çökelekli omlet, salatayla beraber hafif bir öğün olabilir.

Baharatlı Çökelek

• 1 kg çökelek

• 4 çorba kaşığı kıyılmış amel otu

• 3 çorba kaşığı kıyılmış taze sarımsak

• 3 çorba kaşığı kıyılmış taze soğan

• tuzot

• zeytinyağı

Çökeleği iyice ezdikten sonra baharatları, tuz ve soğanı ilave edip karıştırın. Yeterli kıvamda olmazsa biraz daha zeytinyağı katabilirsiniz. Bu taze çökelek, her çeşit patatesin yanma özellikle de fırınlanmış patatese çok iyi gider.

İshal ve Dizanteriye Karşı

Bir avuç amel otunu kökleriyle beraber 1 litre suda 10 dakika kaynatın. Günde birkaç kez bir fincan için. Bu ilaç, ishalde lavman olarak da kullanılabilir.

Yalnızca ovalarda vardır.

Dikkat, zehirli bir bitkidir! Hayvanlar için çiçek açmadan otlatılmalı veya bu sırada biçilip kurutulup yedirilmelidir. Zehirlenen hayvanların sütleri soğan veya sarımsağa benzer bir koku yayar.

Bitkinin tür adı, Ege adalarında ve Anadolu florası üzerine yaptığı gözlemlerle de bilinen Fransız bitkibilimci Joseph Tournefort’dan [1656-1708] gelir.)

20 ile 100 cm uzaya bilen dikenli, sütlü, çok senelik, otsu bir bitki türüdür. parçaların uçları güçlü dikendir ve Yaprakları parçalıdır.Genç sürgünler sebze olarak pişirilip tüketilir. Bu yemeğe Borani adı denir. Meyveleri kavrularak kenger kahvesi üretilir.

Bunun için yaz sonunda, bitkinin toprak üstünde kalan kısımları kuruduğunda, kökün çevresi açılır, bir çakı ya da bıçakla kertilir, ortaya çıkan süt bir gün sonra sertleştiğinde sakız olarak devşirilir. Kullanılır hale gelmeden suda korunması gereken bu sakızın iştah açıcı temizleyici etkiler gösterir.

2 ile 4 metre uzunluğunda, bir senelik, otsu bir bitki türüdür. Mızraksı, elsi yaprakları 5 ile 7 parçacıklı ve tırtıklı kenarlıdır. Çiçekleri sarımsı ve yeşilimsidir; erkek çiçekler dallanmış demetler dişi çiçekler uzun başaksı demetler, şeklindedir.

Dişi çiçeklerin olgunlaşmasıyla meydana gelen kenevir tohumları Çedene, Çetine Çetene gibi isimlerle anılır ve kavrulup tüketilir. Kuş yemi olarak da kullanılır. Daha çok sabun sanayisinde kullanılan bir yağ elde edilir.

Karadeniz’de kendiliğinden yetiştiği gibi; Samsun, Amasya, İzmir, Şanlıurfa,  Kastamonu, Ordu, Yozgat bölgelerinde kültürü de yapılır.

Kenevirin lifleri dokuma sanayisinde kullanılır. Çin’de bu amaçla (İÖ 2800) yıllarında tarımı yapılmıştır. Lif için yetiştirilecekse dişi çiçekler olgunlaşmadan gövde kesilir ve kurutulup lifler elde edilir. Bunlarla kınnap, hortum, halat, urgan, balık ağı, yelken ve çadır bezi, hamut ve semer ve gibi eşyalar yapılır.

Bitkinin çiçekleriyle ve yapraklarıyla esrar adlı uyuşturucu madde elde edilir. Ancak esrar yapa bilmek için ülkemizde yapımı yasaktır. Çok çabuk alışkanlık yapan, erken bunama,  sonu zehirlenme, delilik gibi hastalıklarla son bulan esrarla ilgili Atai’den bir ikilik:

Bitkinin kurutulmuş çiçekli dal uçlarının ağrı kesici etkisi bulunur. Tarihte baş ve romatizma ağrılarını geçirmek için kullanılmıştır. Bu doruğun afyon gibi kabız etkisi bulunmamaktadır; ancak alışkanlık yaptığı için günümüzde tedavi amacıyla uygulanılmamaktadır. Kenevir tohumunun kaynatılmış suyunun tüketilmesi Yine yapraklarla kaynatılmış suyun içilmesi romatizmaya iyi gelir idrarı artırır.

Bitkinin, cins adı Michauxia’yı ( 1770-1855) yıllarında yaşamış olan Fransız bitkibilimci François-Andre Michaux’dan aldığı söylenir. Tür adı campanuloides ise, kısaca “çansı” demektir ki bitkinin çiçeklerine bir göndermedir.

100 ile 150 cm  uzunluğunda, iki senelik, tüylü, otsu bir bitki türüdür. Mayıs ve Ağustos aylarında uzun bir sapın ucunda, iri,  ilginç görünüşlü,  hafif eğik, tek tek, çansı, güzel, beyaz çiçekler verir.

Kapsül biçimindeki meyvelerinin içinde çok küçük tohumlar vardır. Bunların 7200 tanesi ancak bir gram gelir.

Anayurdu, Türkiye’nin de içinde bulunduğu Doğu Akdeniz kıyılarıdır. Türkiye’den sonra Lübnan’da, Suriye’de, israil’de doğal olarak bolca vardır. Kayalık taşlı yerleri ve kurak yamaçları, sever.

Tarsus, Silifke dolaylarındaki dağ köylerinde genç gövdesiyle kökü pişirilerek tüketilir.

Avrupa’da, örneğin İsviçre’de süs bitkisi olarak yetiştirilir.

Kandaki şeker oranını düşürücü,terletici, idrar artırıcı, emzikli annelerde belli oranda süt fazlalaştırıcı etkileri bulunur. Bunun için bitkinin toprak üstü kısımları çiçekliyken toplanıp gölgede kurutulur. Bir bardak kaynar su bir tatlı kaşığı karışımın üzerine eklenir, 10 ile 15 dakika demlenip günde iki kez tüketilir. Dikkat, önerilen dozun aşılmamasında fayda vardır!

(Ononis, Yunancada “eşeğin sevdiği” veya “eşekseven”;spinosa ise “dikenli” demektir ki gerçekten eşekler bu diken türlerinin üstüne yatarak sırtlarını kaşımaya bayılırlar.

30 ile 60 cm (santim) boylarında, direngen köklü, dikenli, çok senelik,  güçlü, pembe çiçekli, odunsu-otsu bir bitki türüdür. Basit ,üç yaprakçıktan oluşan yaprakları tırtıllı kenarlıdır.

Ülkemizde 1000 metre yüksekliğe kadar çokça bulunur, sürülmemiş arazilerde, boş tarlalarda, taşlık yerlerde kendiliğinden biter.

Bitkinin taze sürümleri pişirilerek tüketilir, çiçekleri de salataları koyulur.

Kurutulmuş köklerinin ise , yaprak ve çiçeklerinin ishal giderici,idrar artırıcı, öksürük kesici, taş düşürücü, yara iyileştirici,  mikrop öldürücü, egzamayı geçirici etkileri bulunur.

İlkbaharda sökülüp kurutulmuş köklerden 40 gramı 1 litre (5 bardak) suda kaynatılır ve günde üç kez birer bardak tüketilirse ishal giderici taş düşürücü, idrar artırıcı etkiler gösterir.

Yaraları, egzamayı vb cilt hastalıklarını gidermek için ise bu sıvıdan sürülür, veya en iyisi, yaralı bölgeyi bu sıvıya batırılmış sargıyla sarmak ve sargıyı günde 6 ile 7 kez değiştirmektir.

Kayısının meyvesi biraz daha küçük ve daha az lezzetli olanına zerdali (Armeniaca vulgaris) adı verilmiştir. Anayurdu Türkistan’la Batı Çin arası olmakla beraber bütün Akdeniz ülkelerinde olduğu gibi Türkiye’de de meyve ağacı olarak bolca büyütülür. Türkiye dünyada kayısı üretiminde ilk sırada yer almakta, Türkiye’yi İtalya, Rusya, ispanya izlemektedir. Türkiye içinde de Malatya kayısılarıyla ünlü kentimizdir. Kimi kayısı türlerini sayarsak: Şekerpare, Tokaloğlu, Hacı Haliloğlu, Şam, Ambrosia, imrahor, Ethembey, Breda, Karacabey, Macar, Tilton Royal, Çöloğlu, Nancy, Luizet.

Şeker, C, A vitaminleri ve demir açısından zengin olan kayısı taze yenebileceği gibi kurutularak, pestil yapılarak da tüketilir; komposto, pasta ,reçel, yapımındada kullanılır.

Kansızlığı önlemek için demir bakımından zengin olan kayısı bolca yenmelidir.

Kayısı meyvesinin bunun yanında, enerji verici,  yatıştırıcı,kabızlık giderici, kalp krizi riskini azaltıcı etkiler gözterir.

Tibetli hekimler kayısı çekirdeğini öksürüğe karşı kullanırlar ve ayrıca uzun yaşamanın sırrının kayısıda gizli olduğunu söylerler.

Özelliğinde A, C, E ve B grubu vitaminler, kalsiyum, fosfor, magnezyum, potasyum, demir, sodyum karbonhidrat mineralleri bulunan kavun yaz aylarında serinletici olarak bolca tüketilir. Sonbaharda olgunlaşma fırsatı bulamayan küçük meyvelerinden ise turşu yapılır.

Kavunları kışlık ve yazlık ve olmak üzere iki kısma ayırabiliriz. Ülkemizde yetiştirilen kavun türlerinden bazılarını sayarsak: Kırkağaç kavunu, Ak kavun (Pamukova kavunu) Çitili kavun, Topatan kavunu,  Van kavunu, Molla köy kavunu.

Kavun basura ve kabızlığa ve iyi gelir, yatıştırıcı özelligide bulunur. Ama dikkat, ülseri olanlar, mide ve bağırsak yüksek şeker ve tansiyonlular hastaları  fazla tüketmemelidir !

Ancak bu arada kavunun çekirdeklerinin, çiçeklerinin ve bitki köklerinin de tıbbi etkileri olduğu bilinmektedir:

Kavun çekirdekleri öksürük kesici, idrar artırıcı, ateş ve parazit düşürücü; balgam söktürücü ve çiçekler kusturucu; bitkinin kökleri idrar artırıcı ve kusturucu etkiler gösterir.

Bağırsak parazitlerini düşürmek için çekirdek çekilerek ağızdan alındıysa, tenya ve diğer parazitlerin dışarı atılması için ayrıca bir de müshile ihtiyaç verdır.

Kavun kozmetik amaçlı da kullanılır. Cilde tazelik, dudaklara canlılık, pürüzsüzlük, saçlara ve gözlere parlaklık verir. Bir ay süresince kavun maskesi uygulanırsa cilt bir ile iki ay boyunca yumuşaklığını korur ve pembe bir renk alır.