Kadınlar

Nane
Ballıbabagiller famiiyasındandır.
(Mentha, Yunan mitolojisinde adı geçen ve aşağıda öyküsü anlatılan orman ve su perisi Menthe’den gelir. Piperita ise “acılı, biberli” demektir.)
Eski Yunan mitolojisinde Mentha bir su ve orman perisidir (nemfa). Bir kıskançlık sonucunda hoş kokulu, yararlı bir ot olan naneye çevrilir. Bu konuda iki efsane anlatılır: Karanlıklar tanrısı Hades ona sevdalanır, kıskanan karısı Persefon periyi geri dönüşsüz bir şekilde bitkiye çevirir, Hades de ona bildik o ünlü kokusunu verir. Diğer versiyon: Menîha’yia Plüton birbirlerini severler, Plüton onu kıskanç karısından korumak için kokulu bir bitkiye dönüştürür. O gün bugündür insanların yanı başında onlarla vazgeçilmez bir ilişki içinde varlığını sürdürür gelir, sürdürüp gider…
30-90 cm boylarında, dört köşe kırmızımsı gövdeli ve dallara ayrılan yapıda, güçlü, hoş kokulu, tüylü, çok yıllık, otsu bir bitkidir. 3-8 cm uzunluğunda, uzunca yumurtamsı, saplı, buruşuk görünüşlü, koyu yeşil yaprakları karşılıklı ve dişli kenarlıdır. Temmuz-ağustos aylarında dal uçlarında açan, birçoğu bir arada pembemsi-leylak ya da beyaz çiçekleri vardır. Çok küçük küremsi tohumları koyu kahverengidir.
Anayurdu Avrupa olan nane Kuzey Amerika’dan Avustralya’ya, Japonya’ya kadar dünyanın her yerine yayılmıştır. Tıbbi özelliklerinden dolayı Antikite’den (İÖ 6.-İS 3.yy) bu yana kullanılmıştır. Museviler ondan kutsal bir içecek yapmışlardır. Asurlular, Babilliler, eski Mısırlılar, Hintliler, Çinliler, Romalılar, Osmanlılar naneyi hem baharat, hem ilaç olarak kullanmışlardır. Eski Mısır’da İÖ 1000 yıllarından kalan bir piramitte nane bulunmuştur. Japonlar nane esansını 2000 yılı aşkın bir süredir kullanmaktadır. İncil’de Fariziler nane için vergi öderler, ingiltere’ye Romalılar tarafından götürülür. 9. yy’da manastırlarda nane üretimi yapılır. Dioskorides’e (I. yy.) göre nane cinsel güçlendiricidir. Yaşlı Plinius’a (23-79) göre de ülserli yaralara ve cüzama karşı kullanılır. Yaşlı Plinius bize dalak sorunlarıyla ilgili bir de reçete önerir: Dokuz gün bahçede taze nane yenirse dalak rahatsızlıkları iyileşir.
Bitki köklü ya da köksüz dalının toprağa dikilmesiyle üretilir ve çok çabuk gelişip, çevreye yayılır.
Yaprak bitlerini uzaklaştırıcı etkisinden dolayı diğer kültür bitkileri için de yararlıdır.
Bitkinin taze ya da kurutulup ufalanmış yapraklan yemeklere ve salatalara çeşni, lezzet ve koku verici olarak katılır. Nane likörü ünlüdür.
Yapraklar özel ve güçlü kokulu, baharlı lezzetli ve serinletici özelliktedir.
Bileşiminde tanen, reçine, uçucu yağ ve acı madde bulunur. Uçucu yağın
içinde nanenin türüne göre değişmekle birlikte, mentol, menton, mentofuran
ve terpenler bulunur. Az miktarda bulunan jasmon sabit yağın kalitesini yükseltir.
Nane yaprağının sinirsel mide bulantılarını ve baş ağrılarını kesici, konsantrasyon
sağlayıcı, sindirim kolaylaştırıcı, mikrop öldürücü, kan temizleyici, idrar ve gaz
söktürücü, yatıştırıcı, güçlendirici, tansiyon düşürücü, nefes darlığını giderici,
koku verici, nezle ve gripte yüksek ateşi düşürücü, karaciğer rahatsızlıklarında
iyileştirici etkileri vardır.
Bunun için 40-50 gramlık kurutulmuş yapraklı demet 1 litre {5 bardak) kaynar suyla demlenir, sabah akşam birer bardak içilir. Çiçekli ve yapraklı dallarının su buharıyla damıtılmasıyla elde edilen nane ruhu ya da nane esansı da şifalıdır. Yakıcı, güçlü ve özel kokulu bir sıvıdır. Ferahlatıcı, bulantıları kesici, koku verici ve hafif mikrop öldürücü etkileri vardır; bu etkileri elde etmek için günde 2-10 damla, bir şeker parçası üzerine damlatılarak alınır.
Nanenin başka şifalı bitkilerle karıştırılarak içilmesi de önerilir. Örneğin karaciğer rahatsızlığı için birer avuç nane, fesleğen, anason, rezene, frenk maydanozu,biberiye alınıp büyük bir demlikte karıştırılarak, demlenip yemeklerden önce birer bardak içilir.
Nane bunların yanında bedeni yorgunluğu ve ruhi bunalımı giderir. Erkeklerde cinsel gücü artırır.
Modem tıp, nanenin sindirimle ilgili ve mikrop öldürücü özellikleri başta olmak üzere sağlığa katkılarını kabul eder.
Ancak dikkat, aşırı kullanımı alerjiye yol açabilir!
Nane esansı: Su buharına tutulmasıyla elde edilir. Otsu, mentollü, hafif limonsu, taze bir kokusu vardır. Pek çok besinin ve ilacın oluşumuna girer.
Bileşiminde iinaloi, jereniyol, sitronellol, sineol, beta pinen, beta carofilen gibi maddeler bulunur.
Bergamot kokulu nane türü, yeri çok çabuk istila eder, kokulu bir yer örtücüdür.
Bergamot kokulu nane esansı güçsüzlüğe, sinir bozukluğuna, depresyona karşı etkilidir. Sinir sistemini güçlendirir, spazm çözücü etki yapar, idrar ve sindirim yolları iltihaplarını iyileştirir. Sindirimi düzenler, bulantıyı giderir. Karaciğeri, pankreası güçlendirir. Hoş kokusundan dolayı sıcak alkollü içeceklere eklenir. Karaciğer rahatsızlıkları için havuç esansıyla birlikte kullanılabilir.
Dışardan da her türlü vücut kırıklıkları için yumuşatıcı ve gevşeticidir.
Dikkat, hamilelerle emzikli anneler ve 8 yaşından küçük çocuklar kullanmamalıdır.